Zinema eta filosofia V

Filosofia duela 2.000 urte baino gehiago Grezian agertu zenetik, bere praktikanteak arazo nagusietako bati argia ematen saiatu ziren, zerk du garrantzi handiagoa gizakion garapenean, naturak edo kulturak? Beste era batera esanda, gaur egun "nortasuna" deitzen diogunak sortzetik dakarrenak edo jaiotzetik egokitu zaigun munduan irakasten zaigunak pisu handiagoa duen. Filosofiaren Historiak zioenari buruzko laburpentxo bat egin genezake, baina hau irakurtzen duena aspertzea eta inora ez iristea besterik ez genuke lortuko, oraindik ez baitago adostasunik ez Filosofian ez Zientzian.

Hemen axola zaiguna zinemak gai hau nola jorratu duen ikustea da, erakusketa txiki batekin bada ere. Hala ere, tranpa tixiki bat egingo dugu, saioetara joaten den jendeak ikusiko duen bezala, "Kulturaren" eragina hezkuntza arautuaren eremura mugatu delako, baina ingurunea alde batera utzi gabe, hazten ari den pertsona batengan izan dezakeen indarra ikusiko baitugu.

Horrela, ANAFIEk (Asociación Navarra de Filosofía/Nafarroako Filosofia Elkartea), Nafarroako Filmotekarekin lankidetzan, gai hau ukitzen duten hiru filmetan zehar ibilbide zoragarria programatu du.   Ekainaren 5ean El enigma de Gaspar Hauser, Werner Herzogen filmak emango dio hasiera, 1974an estreinatua, non XIX. mendeko misterio liluragarri eta beldurgarrienetako bat ikusi genuen: 1828an eta Alemaniako Nuremberg hirian nerabe bat agertu zen, bere haurtzaroa gela batean igaro zuena, gizakiekin inolako harremanik izan gabe, ogiarekin eta urarekin elikatzen zuena izan ezik. Ez zen zehazki ume ferinoa, gizaki batek "hazi" zuelako, baina ez zen ingurune kultural bateko haurra. Zer esan dezakegu zure bizitzaz? Naturaren edo kulturaren semea? 

Galdera horri erradikalago erantzuten dio beste kasu erreal batek, Victor de Aveyronek, XIX. mendearen hasieran Pirinioetako baso batean aurkitutako haurrak. Beharbada historian gehien ikertu den ume ferino baten kasua da, eta François Truffautek bere konplexutasun ederrean erakusten digu El pequeño salvaje, 1970eko filma, non Truffautek berak bere kasua aztertu zuen zientzialariaren papera egiten duen. 

Azkenik, eta aurreko kasuekin kontraste eginez, Jose Luis Cuerdaren (1999) La lengua de las mariposas filma ikusteko aukera izango dugu. Film zoragarri eta beldurgarria da, hezkuntzaren zereginari balioa ematen diona, giza nortasuna osatzen duten beste elementu oso boteretsu batzuen indarrari aurre egiten diona.

Ohi bezala, publiko guztia gonbidatuta dago ondorengo solasaldira. Bertan, Juan Aunionek, Roberto Peñak eta Mikel Etxalarrek (hurrenez hurren), pelikula hauek aurkezten digutenari buruzko eztabaida koordinatuko dute. Aurreko lau edizioetan bezain zirraragarria eta emankorra izatea espero dugu.